Το δέρμα, το μεγαλύτερο όργανο του ανθρωπίνου σώματος έχει πολλαπλές λειτουργίες. Δρα ως φραγμός εμποδίζοντας την απώλεια νερού και ηλεκτρολυτών από τους υποκείμενους ιστούς και την είσοδο βλαπτικών παραγόντων από το περιβάλλον, β) προστατεύει τα υποκείμενα όργανα από μηχανικές και χημικές κακώσεις, γ) παρέχει ανοσολογική προστασία (κύτταρα Langerhans, μακροφάγα και λεμφοκύτταρα), δ) συμβάλλει στη θερμορύθμιση με την εφίδρωση, αγγειοδιαστολή ή αγγειοσύσπαση, ε) συνθέτει βιταμίνη D από την πρόδρομη της ουσία με την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, στ) αποτελεί αισθητήριο όργανο και τέλος ζ) εκφράζει ανθρώπινα συναισθήματα (ωχρότητα του προσώπου σε φόβο και ερυθρότητα σε θυμό).
Η σωστή περιποίηση του δέρματος είναι ουσιώδους σημασίας για τη διατήρηση ή και διόρθωση της δομικής και λειτουγικής του ακεραιότητας και κατ’ επέκταση της υγείας. Το καθημερινό πλύσιμο του παιδιού πρέπει να γίνεται με νερό και «παιδικό σαπούνι». Τα σαπούνια με τα αλκάλεα που περιέχουν, το χρώμα και τα συντηρητικά τους ερεθίζουν το δέρμα. Τονίζεται όμως ότι, όλα τα παιδικά σαπούνια σήμερα, κατ΄ ευφημισμό ονομάζονται σαπούνια. Πρόκειται για υποκατάστατα σαπουνιού, καθαριστικές ουσίες απαλλαγμένες από αλκάλεα και εμπλουτισμένες με ενυδατικούς παράγοντες που ταυτόχρονα καθαρίζουν το δέρμα, σέβονται την ισορροπία του και το ενυδατώνουν. Για το ξηρό δέρμα, υπάρχουν λάδια (bath oils) που έχουν τροποποιηθεί έτσι ώστε συγχρόνως να καθαρίζουν και να ενυδατώνουν το δέρμα. Για το ντους υπάρχουν αντίστοιχα λαδερά «σαπούνια» (shower oils) για ενυδάτωση. Οι μαλακτικές ουσίες είναι δύο τύπων: οι αποφρακτικού τύπου και οι υγροσκοπικές.Οι αποφρακτικού τύπου μαλακτικές ουσίες (ψευδάργυρος, βαζελίνη, λάδια), δημιουργούν φιλμ πάνω στο δέρμα και το προστατεύουν απο τις ερεθιστικές ουσίες του περιβάλλοντος. Παράλληλα εμποδίζουν τη διαδερμική απώλεια νερού και επομένως το ενυδατώνουν. Έχουν απόλυτη ένδειξη εφαρμογής στην περιγεννητική περιοχή του βρέφους γιατί εμποδίζουν την επαφή το δέρματος με τα κόπρανα και τα ούρα. Οι υγροσκοπικού τύπου μαλακτικές ουσίες εισέρχονται στην επιδερμίδα και συγκρατούν νερό. Η εφαρμογή υδαρούς γαλάκτωματος ή λοσιόν αμέσως μετά το μπάνιο του παιδιού σε όλο το σώμα και παχύρρευστης κρέμας ή αλοιφής στους αγκώνες, τα γόνατα και τα πέλματα ενισχύει τον επιδερμιδικό φραγμό και κάνει το δέρμα του παιδιού πιο ανθεκτικό στο περιβάλλον. Σημειώνεται ότι όταν το δέρμα είναι ξηρό, αυτό υποδηλώνει ότι ο επιδερμιδικός φραγμός πάσχει και επιτρέπει τη διαδερμική απώλεια νερού. Παράλληλα όμως επιτρέπεται και η είσοδος ερεθιστικών ουσιών από το περιβάλλον στο δέρμα. Επομένως εάν στο φυσιολογικό δέρμα η χρήση μαλακτικών ουσιών συνιστάται, στο ξηρό δέρμα επιβάλλεται για διόρθωση του επιδερμιδικού φραγμού. Αν το παιδί ιδρώνει εύκολα συνιστάται ειδική πούδρα (προσοχή, όχι ταλκ) για το στήθος, την πλάτη, τις μασχάλες, για παράδειγμα πριν την άθληση. Η πούδρα απορροφά τον ιδρώτα και έτσι το δέρμα δεν ερεθίζεται.
Η ηλιοπροφύλαξη περιλαμβάνει την αποφυγή έκθεσης στον ήλιο τις μεσημβρινές ώρες τους καλοκαιρινούς μήνες, κατάλληλη ενδυμασία και χρήση αντιηλιακών φίλτρων με την έκθεση στον ήλιο. Τα αντιηλιακά πρέπει να εφαρμόζονται περίπου μισή ώρα πριν την έκθεση στον ήλιο και διακρίνονται σε φυσικά και χημικά αντιηλιακά. Τα φυσικά αντιηλιακά περιέχουν συνήθως διοξείδιο του τετανίου, οξείδιο του ψευδαργύρου κ.ά. Σχηματίζουν αδιαπέραστο φραγμό στο δέρμα που αντανακλά την υπεριώδη ακτινοβολία. Τα χημικά αντιηλιακά περιέχουν χημικές ουσίες που απορροφούν την υπεριώδη ακτινοβολία. Στα παιδιά χρησιμοποιούνται αντιηλιακά με φυσικό φίλτρο.
Για τη σωστή θεραπευτική αντιμετώπιση δερματολογικών παθήσεων πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψη ότι όσο πιο οξεία και έντονη είναι η δερματοπάθεια τόσο ηπιότερη πρέπει να είναι η τοπική αγωγή. Σημειώνεται ότι τα σκευάσματα εξωτερικής χρήσης μπορεί να έχουν υγρή, ημίρρευστη ή στερεά μορφή. Επίσης αξίωμα στη δερματολογία αποτελεί ο κανόνας “υγρό στο υγρό” και “ξηρό στο ξηρό”. Έτσι στο δέρμα που υγρώσσει χρησιμοποιούνται υγρά σκευάσματα ενώ στο λειχηνοποιημένο δέρμα παχύρευστα. Για παράδειγμα στο έκζεμα που ορορροεί ενδείκνυνται αρχικά επιθέματα ή ψεκασμοί με NaCl 0,9% μόνο, μέχρις ότου το δέρμα σταματήσει να υγρώσσει και να ορορροεί. Στη συνέχεια εφαρμόζεται υδροδιαλυτή (o/w) κορτιζονούχος κρέμα σε σχήμα προοδευτικής μείωσης. Στη λειχηνοποιημένη δερματίτιδα συνιστάται κορτιζονούχος αλοιφή ενώ στο ιχθυασικό δέρμα μαλακτική ελαιώδης w/o κρέμα ή αλοιφή.
Τάλια Τσιβιτανίδου Κάκουρου
Παιδίατρος-παιδοδερματολόγος
Σύμβουλος παιδοδερματολογίας Α’ Παιδ. Κλιν. Παν/μίου Αθηνών
τ. Πρόεδρος Ευρωπαϊκής Εταιρείας Παιδιατρικής Δερματολογίας
