Μύθοι και Αλήθειες για τα Εμβόλια

Ένας οδηγός για γονείς που θέλουν να πάρουν τεκμηριωμένες αποφάσεις

Αθανασία Ν. Λουρίδα

Παιδίατρος – Λοιμωξιολόγος

Μέλος Εθνικής Επιτροπής Αντιμετώπισης Εκτάκτων Συμβάντων Δημ. Υγείας

Επιστημονικός Συνεργάτης ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΘΗΝΩΝ

 τ.Πρόεδρος Επιτροπής Νοσοκομειακών Λοιμώξεων Γ.Ν.Π.Α. «Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ»

τ.Διευθύντρια ΕΣΥ Α΄ Παιδ. Κλιν. Ιατρικής Σχολής Ε.Κ.Π.Α.

Εισαγωγή

Η υγεία και ασφάλεια των παιδιών  είναι η σπουδαιότερη προτεραιότητα για  τους γονείς. Τα εμβόλια αποτελούν τη σημαντικότερη επιτυχία της δημόσιας υγείας και μία από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις της σύγχρονης προληπτικής ιατρικής  για την προστασία της υγείας παιδιών και ενηλίκων από λοιμώδη, μεταδοτικά νοσήματα (Vaccine Preventable Diseases-VPDs). Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) κάθε χρόνο τα εμβόλια αποτρέπουν 3 εκατ. θανάτους παιδιών και 750.000 αναπηρίες. Ωστόσο, τα εμβόλια είναι θύματα της ίδιας τους της επιτυχίας. Πολλά θανατηφόρα νοσήματα όπως η διφθερίτιδα και η πολιομυελίτιδα  έχουν εξαφανιστεί λόγω του εμβολιασμού των παιδιών και η συλλογική μνήμη έχει ατονήσει. Επίσης η παραπληροφόρηση που κυκλοφορεί — ιδιαίτερα στο διαδίκτυο και τις ψηφιακές πλατφόρμες — δημιουργεί αβεβαιότητα και ανησυχία.

Τι είναι τα εμβόλια και πώς λειτουργούν;

Τα εμβόλια «εκπαιδεύουν» το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει και να καταπολεμά συγκεκριμένα παθογόνα — ιούς ή βακτήρια — χωρίς να χρειαστεί το παιδί να αρρωστήσει πραγματικά. Το αποτέλεσμα είναι ότι, αν το παιδί εκτεθεί στο ίδιο παθογόνο στο μέλλον, ο οργανισμός του είναι ήδη προετοιμασμένος να το αντιμετωπίσει γρήγορα και αποτελεσματικά.

Μύθοι και οι Αλήθειες για τα εμβόλια

Μύθος 1: «Τα εμβόλια προκαλούν την ασθένεια που υποτίθεται ότι προλαμβάνουν»

Αλήθεια: Τα εμβόλια δεν περιέχουν ζωντανούς, ενεργούς μικροοργανισμούς. Περιέχουν είτε νεκρά ή αδρανοποιημένα στοιχεία του παθογόνου, είτε μόνο ένα μικρό κομμάτι του (όπως μια πρωτεΐνη). Ορισμένα εμβόλια για ιογενή νοσήματα όπως  η ανεμευλογιά, η ιλαρά κ.α. περιέχουν ζώντες εξασθενημένους ιούς που δεν μπορούν να προκαλέσουν νόσο. Τα εμβόλια δεν προκαλούν την ασθένεια, αλλά «διδάσκουν» το ανοσοποιητικό σύστημα να την αναγνωρίζει και να την προλαμβάνει.

Μύθος 2: «Τα εμβόλια συνδέονται με τον αυτισμό»

Αλήθεια: Αυτός ο μύθος προήλθε από μια λανθασμένη μελέτη του 1998 που αποδείχθηκε επιστημονικά πλαστογραφημένη ,κακόβουλη και αποσύρθηκε. Ο συγγραφέας έχασε την ιατρική του άδεια. Το περιοδικό που τη δημοσίευσε  την απέσυρε άμεσα και ζήτησε συγγνώμη από την παγκόσμια ιατρική κοινότητα. Έκτοτε, δεκάδες μεγάλες επιστημονικές μελέτες με εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο επιβεβαίωσαν ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ εμβολίων και αυτισμού και ιδιαίτερα του εμβολίου ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας (MMR), εμβόλιο  ασφαλές και αποτελεσματικό που έχει κατηγορηθεί πολύ –εντελώς άδικα- με αποτέλεσμα πολλοί γονείς να διστάζουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους.

Μύθος 3: «Τα παιδιά με ισχυρό ανοσοποιητικό δεν χρειάζονται εμβόλια»

Αλήθεια: Ακόμη και ένα υγιές παιδί με καλό ανοσοποιητικό δεν έχει φυσική ανοσία σε επικίνδυνες ασθένειες όπως η ιλαρά, η πολιομυελίτιδα ή ο τέτανος. Το ανοσοποιητικό σύστημα χρειάζεται να «γνωρίσει» τον εχθρό πριν μπορέσει να τον πολεμήσει. Τα εμβόλια κάνουν ακριβώς αυτό με απόλυτη ασφάλεια.

Μύθος 4: «Τα εμβόλια περιέχουν επικίνδυνες χημικές ουσίες»

Αλήθεια: Τα εμβόλια περιέχουν πολύ μικρές ποσότητες συστατικών που χρησιμεύουν για τη σταθεροποίηση σαν συντηρητικά και την  αποτελεσματικότητά τους. Αυτές οι ουσίες — όπως αλάτι αλουμινίου (αluminum) ή formaldehyde — υπάρχουν στο ανθρώπινο σώμα φυσικά ή στα τρόφιμα που τρώμε καθημερινά, σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από ό,τι περιέχει το εμβόλιο. Ιδιαίτερα για το αλουμίνιο που περιέχεται σε ελάχιστες ποσότητες στα εμβόλια και έχει κατηγορηθεί για πρόκληση αυτοάνοσων νοσημάτων, αλλεργίας-ατοπίας και νευροαναπτυξιακών διαταραχών ,μεγάλη πρόσφατη μελέτη στη Δανία  που περιέλαβε  περισσότερα από ένα 1.200.000 παιδιά δεν διαπίστωσε καμία  αιτιολογική συσχέτιση.

Μύθος 5: «Τα εμβόλια δεν είναι αρκετά δοκιμασμένα»

Αλήθεια: Πριν εγκριθεί οποιοδήποτε εμβόλιο, περνά από αυστηρές κλινικές δοκιμές που διαρκούν αρκετά χρόνια. Μετά την έγκρισή του, παρακολουθείται συνεχώς από ρυθμιστικές αρχές, όπως ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΜΑ) και η Αμερικανική Επιτροπή Food and Drug Administration ( FDA). Τα εμβόλια είναι από τα πιο εντατικά παρακολουθούμενα ιατρικά προϊόντα στον κόσμο.

Μύθος 6: «Τα  πολλά εμβόλια που γίνονται στη βρεφική ηλικία περιέχουν αντιγόνα που επιβαρύνουν το ανοσοποιητικό σύστημα»

 Αλήθεια: Το ανοσοποιητικό σύστημα του παιδιού κατακλύζεται καθημερινά από χιλιάδες αντιγόνα περιβαλλοντικά , τροφικά κτλ. Έτσι τα  καθαρά και τεκμηριωμένα ασφαλή αντιγόνα των εμβολίων είναι αμελητέα ποσότητα.

Γιατί τα εμβόλια είναι σημαντικά — για το παιδί σας και για όλους μας

Τα εμβόλια προστατεύουν όχι μόνο το δικό σας παιδί, αλλά και το περιβάλλον του— βρέφη που είναι πολύ μικρά, ηλικιωμένους παππούδες, ή ανθρώπους με σοβαρές ασθένειες που δεν επιτρέπεται να εμβολιαστούν. Αυτό λέγεται ανοσία της αγέλης (συλλογική ανοσία): όταν αρκετοί άνθρωποι σε μια κοινότητα είναι ανοσοποιημένοι, οι ασθένειες δεν μπορούν να εξαπλωθούν εύκολα. Η συλλογική ανοσία αποτελεί επιχείρημα ορισμένων αρνητών των εμβολίων. « αφού όλα τα παιδιά είναι  εμβολιασμένα και το συγκεκριμένο νόσημα δεν μπορεί να εξαπλωθεί στην κοινότητα γιατί να εμβολιάσω το δικό μου παιδί; » Επιχείρημα λανθασμένο επιστημονικά και κατά την προσωπική μου άποψη ηθικά απαράδεκτο.

Ανησυχείτε για παρενέργειες;

Είναι φυσιολογικό να ανησυχείτε. Τα εμβόλια, όπως κάθε ιατρική παρέμβαση, μπορούν να έχουν παρενέργειες. Οι πιο συνηθισμένες όμως είναι ήπιες και παροδικές: ελαφρύς πόνος στο σημείο της ένεσης, χαμηλός πυρετός ή ελαφρά κόπωση για λίγες ημέρες. Αυτά είναι σημάδια ότι το ανοσοποιητικό σύστημα ανταποκρίνεται. Σοβαρές αντιδράσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες και πολύ λιγότερο επικίνδυνες από τις ίδιες τις ασθένειες που τα εμβόλια προλαμβάνουν.

Τι λένε οι ειδικοί;

Τα εμβόλια υποστηρίζονται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ),τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία και το σύνολο της διεθνούς ιατρικής κοινότητας. Η επιστήμη μιλά με μια φωνή: τα εμβόλια είναι ασφαλή, αποτελεσματικά και σωτήρια

Συμπέρασμα

Ως γονείς, έχετε κάθε δικαίωμα να κάνετε ερωτήσεις και να αναζητάτε πληροφορίες. Το σημαντικό είναι να τις αναζητάτε από αξιόπιστες πηγές — τον παιδίατρο σας, τον ΠΟΥ, το Υπουργείο Υγείας, την Ελληνική Παιδιατρική Εταιρεία. Τα εμβόλια δεν είναι μόνο μια ατομική επιλογή· είναι μια πράξη αγάπης και υπευθυνότητας απέναντι στα παιδιά μας και σε ολόκληρη την κοινωνία